Polatlı'da

12 Eylül 2020 tarihinde Ankara’nın Polatlı ilçesi başta olmak üzere Ankara’da etkili olan kum fırtınası hayatı felç etti. Bir anda gökyüzünü kaplayan toz bulutu nedeniyle vatandaşlar büyük panik yaşadı, 6 kişi yaralandı. Etkili olan fırtına nedeniyle ev ve araçların üzeri toz içinde kalırken, görüş mesafesi de büyük ölçüde azaldı. Fırtınanın etkisiyle elektrikler kesildi, bazı ev ve işyerlerinin çatıları uçtu, ağaçlar devrildi. Mevsimlik tarım işçilerinin barındığı çadırlar, kuvvetli kum fırtınası yüzünden uçtu.

Peki, nedir bu kum fırtınası?

Kuvvetli rüzgârlar tarafından kum parçacıklarının havaya karışmasıyla oluşan fırtınaya kum fırtınası denir. Kum fırtınası veya toz fırtınası, kurak ve yarı kurak bölgelerde yaygın olan meteorolojik bir olaydır. Parçacıklar, uçurulma ve durdurulma ile nakledilir ve bir yerde toprak erozyonuna ve başka yerde birikmesine neden olur. Toz taşınımının temel nedeni, kuraklık ve çölleşme olarak belirtilmektedir.

Metroloji Genel Müdürlüğünün terimler sözlüğünde yer alan bilgilere göre:

Bu tür fırtınalarda, kum yerden 3 metreye kadar yükselir ve yükselebildiği seviye hiçbir zaman 15 metreyi geçmez. Kumla kaplı alanlarda aşırı ısınma sonucunda oluşan kuvvetli rüzgârlar gündüz boyunca gözlendiğinden, kum fırtınasını gece görmek mümkün değildir. Kum fırtınası nedeniyle görüş zaman zaman 100 metrenin altına düşer. Görüşün 500 metrenin altına düşmesi durumunda oluşan fırtına, kuvvetli olarak nitelendirilir.

Toz taşınımının dünyadaki başlıca toz kaynakları,  Afrika (Sahra çölü), Asya (Gobi ve Taklamakan), Arabistan Yarımadası, Güney Amerika ile Avustralya’da bulunan çöllerdir. Çöllerden kalkan tozlar, atmosferin üst tabakalarına yükselerek uzun mesafeler kat etmektedir. Göreceli olarak daha büyük olan toz parçacıkları, kaynak alanlarının yakınlarında çökerken, küçük olanlar ise binlerce kilometre yol kat edebilmektedir.

Uzun zamandır yağış görülmeyen Ankara Polatlı’da yaşanan kum fırtınasının nedeni ise, yer ve üst sıcaklık farkından dolayı kümülüs bulutlarının dikey olarak gelişerek büyümesi ile oluşan konvektif bir fırtına bulutunun (Kümülonimbus bulutunun (Cb)) oluşturduğu kuvvetli rüzgârların yerdeki tozun kaldırması ve taşımasıdır.

Ülkemizde uzun süreli kurak giden yağış almayan bölgelerde toprağın kurumuş olması ve akabinde gerçekleşen kuvvetli rüzgârlar nedeniyle kum fırtınaları sıkça görülmektedir. “Tozlu Kuşak” olarak ifade edilen Afrika, Orta Doğu ve Asya çöllerinin ortasında yer alan Türkiye, dünyadaki en önemli iki toz kaynağı olan Afrika ve Orta Doğu kaynaklı çöl tozlarının etkisi altında kalmaktadır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi ile İç Anadolu Bölgesi, toz taşınımının en fazla etkilediği bölgeler arasında yer almaktadır.

Kum ve toz fırtınaları Dünya iklim, kara ve deniz ekosistemleri, insan sağlığı ve ulaşım için büyük önem taşımaktadır. İnsan sağlığı açısından, özellikle astım, alerji, koah, kronik bronşit rahatsızlığı olan kişilerin hatta sağlıklı insanların da bu tür toz bulutlarında dışarı çıkmamaları, evlerinin pencere ve kapıların kapalı tutulması önerilmektedir.

Küresel bir afet olan iklim değişikliğinin de bu tür meteoroloji olaylarının sıkılığını ve şiddetini arttırdığı yönünde bulgular mevcuttur. İklim değişikliği etkisi ile yağışların azalması, ardışık kurak gün sayılarının artması ise kum fırtınalarının oluşumuna zemin hazırlamaktadır.  Güncel iklim model çalışmalarına göre de kuraklık hadisesinin sıklığı ve şiddetinin artmasıyla birlikte, toz ve kum fırtınalarının daha yoğun yaşanması beklenmektedir.

Polatlı’da Kum Fırtınası